Beginnen met zeven principes

Volgens de Van Dale is een principe een overtuiging die aan al iemands handelen ten grondslag ligt. Dit wordt ook wel een beginsel, grondbeginsel of grondregel genoemd. We hanteren een principe meestal omdat we ergens waarde aan hechten. Dat wáár je waarde aan hecht is een individueel oordeel. Niemand kan voor jou bepalen waar jij waarde aan hecht. Vanuit verschillende waarden kunnen we alsnog dezelfde principes hanteren. Om die reden richten wij ons bij teams niet op het vaststellen van gezamenlijke waardes, maar zien wij meer waarde (pun intended..) in het aannemen van gezamenlijke principes.

Belang van werkafspraken maken

Om goed samen te werken is het belangrijk om te weten wat je van iemand kan verwachten. Dit is een reden om werkafspraken te maken (lees hier ons blog over werkafspraken). Er moeten genoeg afspraken zijn om duidelijkheid te bieden. En ook weer niet zo veel dat men door de bomen het bos niet meer ziet. Ons wetboek is wellicht een voorbeeld van wat we niet willen. Hoewel de inhoud relevant is voor mij als burger, is het zo uitgebreid dat het niet meer bruikbaar is voor mijn dagelijks handelen. Beginnen met principes is daarom een goed idee. Men noemt het immers niet voor niks ook wel een beginsel.

Enkel het aannemen van gezamenlijke principes kan al voldoende richting geven om prettig samen te werken. Het kan voldoende kader zijn om de veiligheid en voorspelbaarheid te bereiken die nodig is om te weten wat je aan elkaar hebt. En om zo samen de meeste waarde te creëren. Vele malen makkelijker dan een uitgebreide set aan afspraken, toch?

Vanuit de principes is het mogelijk om daar waar nodig (navigeren via spanning) extra afspraken te maken om ieders verwachtingen en het handelen beter op elkaar af te stemmen. Wij werken graag volgens de 7 onderstaande principes van Sociocratie 3.0 (lees hier meer over S3 en de principes).Deze zeven principes hangen logisch samen. Het zijn overkoepelende thema’s waar je veel werkafspraken onder kunt hangen. Het hanteren van deze principes zorgt ervoor dat je als team sneller kunt handelen. Sneller weet op welke behoefte moet worden ingespeeld. Wanneer sturing nodig is én hoe je kunt besluiten welke acties nodig zijn om succesvol te zijn.

Niet alleen kan het helpen om als team dergelijke principes te hebben om de samenwerking langs vorm te geven. Ook bij het maken van persoonlijke keuzes kunnen principes je helpen om goed te handelen. Ze bieden zowel voor jezelf als voor het team een kader waarop je kunt reflecteren en leren.

Een oefening met principes

Bij teams en tijdens trainingen introduceren we de principes meestal met een oefening. Op deze manier krijgen de principes meer lading en zijn ze makkelijker te koppelen aan de praktijk. Dit werkt als volgt:

1. Laat iedereen eerst voor zichzelf bedenken in hoeverre zij de principes toepassen in hun dagelijkse handelen of in hoeverre zij die terugzien in hun team. Het helpt om dit visueel te maken. Wij gebruiken daarvoor een afbeelding van een 7 puntige ster waarop mensen door stipjes te zetten kunnen aangeven in welke mate een principe aanwezig is.
2. Nodig ze daarna uit om in tweetallen (of drietallen, of viertallen..) hun bevindingen te bespreken en deze te verduidelijken door concrete voorbeelden te delen.
3. Laat iedereen vervolgens hun ‘aha-momentjes’ met de groep delen.
4. Met al deze wijsheid in de groep is het vervolgens een gemakkelijk om te kijken of de teamleden zich herkennen in de principes en in hoeverre zij denken dat deze hen kunnen ondersteunen in de samenwerking.
5. Door de principes expliciet aan te nemen kun je er met elkaar voor zorgen dat je deze ook echt gaat naleven.

Zeker in teams en organisaties zorgt deze oefening vaak voor een verbeterde onderlinge verstandhouding. Het geeft meer inzicht in redenen om iets wel of niet te doen. Dat maakt het meteen begrijpelijker waarom het gedrag van een ander soms zo kan afwijken van hoe jij de dingen doet!

Wil je meer kleur bekennen?

Wanneer je niet met deze reflectie aan de slag wilt, maar wat meer kleur wilt laten bekennen, kun je ook werken met stellingen. Vat ieder principe samen in een stelling en laat mensen aangeven in hoeverre die op hen van toepassing is. Het werkt fijn om dit te doen door je fysiek te verplaatsen in de ruimte (links helemaal van toepassing, rechts helemaal niet). Onderstaande stellingen zijn daarvoor te gebruiken:

• Transparantie – Wanneer wij informatie nodig hebben om ons werk te doen en besluiten te nemen, is deze info toegankelijk en bruikbaar.
• Empirisme – Wij zijn ons bewust van onze veronderstellingen en doen experimenten om deze te toetsen.
• Consent – Als iemand iets voorstelt bedenk ik meestal of ik het ermee eens ben en aan de hand daarvan bepaal ik of ik vind dat we het wel of niet moeten doen.
• Eigenaarschap – Als ik zie dat iets niet goed gaat of dat ergens een kans ligt, zorg ik ervoor dat dit wordt opgepakt, ook wanneer het niet bij mijn taken hoort.
• Gelijkwaardigheid – Wanneer wij besluiten nemen telt de mening van de manager net zo zwaar als die van ieder ander.
• Effectiviteit – Wanneer wij ons functioneren beoordelen kijken we vooral of we de juiste dingen doen. Daarna kijken we pas of we die dingen ook op de juiste manier doen.
• Continu verbeteren – Veranderen doen wij in kleine stapjes, zodat we aan de hand van wat we hebben geleerd ervoor kunnen zorgen dat we de volgende stap nog beter maken.

Het is een utopie om te denken dat je op alle zeven principes een uitmuntende score haalt. Dat is ook helemaal niet noodzakelijk. Maar ze bieden wel concrete handvatten om langs te ontwikkelen. Bedenk met elkaar welk principe jullie de komende tijd extra aandacht willen geven en hoe je denkt dat te kunnen bereiken. Je zult zien dat je groeit in de samenwerking als team!